ในอดีตสายน้ำและลำคลองมีบทบาทที่สำคัญต่อสังคมและเศรษฐกิจของประเทศมาก ครั้งหนึ่งกรุงเทพฯ ได้รับสมญานามจากประเทศตะวันตกว่า “Venice of the East” หรือเวนิสแห่งตะวันออก โดยเป็นหนึ่งในเมืองที่มีลำคลองหลายสายไหลผ่านเมือง เสมือนสายเลือดหล่อเลี้ยงร่างกาย (water-based cities) การเกิดขึ้นของเมืองที่สำคัญในอดีตนั้น มีสายน้ำลำคลองเป็นภูมิศาสตร์ที่สำคัญ คลองเป็นช่องทางการสัญจรคมนาคมหลักที่สำคัญ เป็นแหล่งค้าขายแลกเปลี่ยนสินค้า เป็นแหล่งอาหาร เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ และ ที่สำคัญยังเป็นแหล่งน้ำสำหรับการอุปโภค-บริโภค และการทำเกษตรกรรม ทั้งนี้การพัฒนาเมืองในอดีตและวัฒนธรรมชุมชนต่างๆ ล้วนมีจุดกำเนิดจากสายน้ำนั้นเอง (water-based development) ในขณะที่ปัจจุบันการพัฒนาจากผืนดิน (land-based development) ได้เข้ามาเป็นกระแสหลักในการพัฒนาเมือง อาทิ ถนน ที่เข้ามาแทนการสัญจรทางน้ำ เป็นต้น ขณะที่การพัฒนาใช้ประโยชน์จากสายน้ำลำคลอง หรือแม้แต่การอนุรักษ์ภูมิทัศน์ วัฒนธรรม อาชีพริมน้ำ และโดยเฉพาะอย่างยิ่งการปกป้องแหล่งน้ำจากมลพิษได้ถูกลดทอนความสำคัญลงไป จนกระทั่งปัจจุบันหลายแห่งเกิดการเสื่อมโทรมและเกิดผลกระทบต่อชุมชน ทั้งนี้การพัฒนาที่เหมาะสมควรเป็นไปอย่างสมดุลทั้งทางบกและทางน้ำ ผสมผสานความหลากหลายให้อยู่คู่กัน
แม่น้ำเจ้าพระยา สายเลือดหลักของประเทศ จุดเริ่มต้นสังคม วัฒนธรรม และเศรษฐกิจของประเทศ
บ้านเรือนที่ตั้งอยู่ริมคลอง รวมเป็นชุมชนที่อาศัยแหล่งน้ำในการดำรงชีวิต
การใช้ประโยชน์จากสายน้ำลำคลองที่น้อยลงไปในปัจจุบันนั้น เกิดจากการเปลี่ยนแปลงไปสู่สังคมเมืองแบบบริโภคและวัตถุนิยม ที่ควบคู่ไปกับการขยายตัวอุตสาหกรรมที่ขาดการควบคุมป้องกันผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ส่งผลให้แหล่งน้ำต่างๆ มีคุณภาพเสื่อมโทรมลง ไม่ว่าจะเป็นปัญหาขยะ ปัญหาระบบนิเวศธรรมชาติ เช่น ป่าไม้หรือพื้นที่สีเขียวริมฝั่งถูกบุกรุกทำลาย ปัญหาภูมิทัศน์ ปัญหาสลัม ปัญหาการลดลงของสัตว์และพืชน้ำ ปัญหามลพิษจากน้ำเสียจากแหล่งกำเนิดต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นทำทิ้งจากบ้านเรือนเอง น้ำที่ไหลจากแปลงเกษตรสมัยใหม่ที่มีการใช้ปุ๋ยเคมีและยาฆ่าแมลง และที่อันตรายที่สุดคือน้ำทิ้งจากโรงงานอุตสาหกรรม ซึ่งล้วนปนเปื้อนสารเคมีอันตรายที่สามารถสะสมปนเปื้อนได้ในน้ำ ในดิน และสัตว์ต่างๆ โดยเฉพาะห่วงโซ่อาหาร ซึ่งในที่สุดแล้ว สารเคมีเหล่านี้ก็กลับมาสู่มนุษย์เอง
ภูมิทัศน์ของคลองที่เริ่มเสื่อมโทรม คุณภาพน้ำที่เสื่อมโทรมลงจะส่งผลกระทบต่อชุมชน และอาหารเสี่ยงต่อการปนเปื้อนสารพิษจากน้ำทิ้งอุตสาหกรรมที่ใช้สารพิษอันตรายในกระบวนการผลิต
ผลกระทบที่เกิดต่อชุมชน อันเกิดจากคุณภาพน้ำที่เสื่อมโทรมลงมีหลายกรณี อาทิ การย้ายถิ่นฐานไปยังบริเวณอื่น ผลกระทบต่ออาชีพการทำประมงหาปลา การทำเกษตร ค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นจากการสูญเสียการใช้งานของแหล่งน้ำซึ่งเป็นทรัพยากรสาธารณะ การลดลงของอาหารตามธรรมชาติ การสูญหายของวัฒนธรรมของแต่ละชุมชนหรือท้องถิ่น และในที่สุดแหล่งน้ำลำคลองดังกล่าวที่เป็นต้นกำเนิดของชุมชน สังคม และวัฒนธรรม ก็เหลือแค่เป็นที่รองรับน้ำทิ้งจากกิจกรรมต่างๆ ของมนุษย์
ชาวบ้านยังคงหาอาหารจากแม่น้ำเจ้าพระยา แต่นับวันก็ร่อยหรอลงทุกที
หน่วยศึกษาและเฝ้าระวังมลพิษทางน้ำ (Water Patrol Unit)
